(La du "umlaŭt"-literoj ö kaj ü ne havas ekzaktajn ekvivalentojn esperantajn, sed la substituo per e kaj i donas akceptable kompreneblan, kvankam dialekteskan prononcon; streko signifas paŭzon. Krome akcentitaj literoj estas á, é; literoj kun strekoj super si (ī) prononcu iomete pli longe).
In den voĥen for und nāĥ der jāresvende flegt es ánŝprāĥen cu ŝnajen. Zi zenken ziĥ zanft, mild und vatig aŭf di raŭe vírkliĥkájt, bis dīze ajner vermstens emfólenen, ibercúkerten und ocōnrajĥen vínterlandŝaft glajĥt. Doĥ mit dem ŝnē, vi diĥt er aŭĥ félt, hat es zajne ájgene bevandnis - er ŝmilct. Und di vírkliĥkajt zit nāĥ der ŝmelce, miten im ŝensten matŝ, nóĥ ŝlimer aŭs als fōr dem grosen ŝnētrajben und ánŝprāĥengeŝtēber.
Vas vār, vird niĥt beser, indēm man's nāĥtregliĥ lōbt. Und das, vas kómt, mit fromen vinŝen cu garnīren, ist konditoráj, niĥts vajter. Es hat kajnen zin, ziĥ und ajnander di taŝen fólculīgen. Zi blajben lēr. Es hat kajnen cvek, di bilánc cu frizīren. Ven zi niĥt ŝtimt, helfen kajne dáŭervélen.
Rund heráŭs: das alte jār var kajne aŭsgeŝproĥene póstkartenŝenhajt, bajlajbe niĥt. Und das noje? Vir volen's ábvārten. Vólen vīr's ábvārten? Najn. Vir volen es niĥt ábvārten! Vir volen niĥt aŭf gut glik und aŭf gut veter vārten, niĥt aŭf den cūfal und den himel haren, niĥt aŭf di polítiŝe konstelaciōn und di histōriŝe entviklung hofen, niĥt aŭf di vajzhajt der regīrungen, di inteligénc der partájfōrŝtende und di únfēlbarkajt aler ībrigen birōz. Ven miljōnen menŝen niĥt nur nēben-, zondern mít'ajnander lēben volen, komt es aŭfs ferhalten der miljōnen, komt es aŭf jēden und jēde an, niĥt aŭf di inŝtancen. Das klingt vi ajn gemajnplac, und es íst ajner. Vir misen unzer tajl ferántvortung fir das, vas geŝīt, und fir das, vas unterblájbt, aŭs der éfentliĥen hand in di ájgenen hende curíknēmen. Vohin es fīrt, ven jēder glaŭbt, di ferántvortung trīge der zēr geerte, vértgeŝecte fórderman und fōrgezecte, dás hāben vir erlēbt. Zovájt vir's erlēbt hāben...
Iĥ bin ajn pār jāre elter als īr, und ir verdet ajn par jāre lenger lēben als iĥ. Das hat niĥt fil aŭf siĥ. Aber glaŭbt mir trócdēm: ven unreĥt geŝīt, ven not herŝt, ven dumhajt valtet, ven hás gezēt vird, ven múkertūm ziĥ brájtmaĥt, ven hilfe fervajgert vird, - ŝtēts ist jēder ájncelne cur ábhilfe mítaŭfgerūfen, niĥt nur di jevajls "cūŝténdige" ŝtele.
Jēder ist mítferántvortliĥ fir das, vas geŝīt, und fir dās, vas unterblájbt. Und jēder fon uns und ojĥ - aŭĥ und gerāde fon ojĥ - mus es ŝpīren, van di mítferántvortung nēben īn trit und ŝvajgend vartet. Vartet, das er handle, helfe, ŝpreĥe, ziĥ vájgere oder empēre, jē naĥdēm. Fīlt ér es niĥt, zo mus er's fīlen lernen. Bajm ájncelnen līgt di grōse entŝajdung.
Aber vī kan man es lernen? Ŝtēt man niĥt mit zajnem bindel ferántvortung vi in ajnem vald baj naĥt? One liĥt und vēg, ōne laterne, ūr und kompas?
Iĥ zāgte ŝon, iĥ zaj ajn par jāre elter als īr, und ven iĥ bisher aŭĥ noĥ niĥt, noĥ ímer niĥt gelernt hābe, velĥe partáj, velĥe ŝtātsform, velĥe kirĥe, velĥe filozofī, velĥes vírtŝaftszistēm und velĥe véltanŝáŭung "riĥtig" vēren, zo bin iĥ dóĥ nī ōne kompas, ūr und táŝenlampe in der velt herúmgeŝtolpert. Und ven iĥ miĥ aŭĥ niĥt imer naĥ īnen geriĥtet hābe, zo var's gevís niĥt īr, zondern májn fēler.
Arĥimēdes zūĥte, fir di fizikāliŝe velt, den ajnen festen punkt, fon dēm aŭs er siĥ's cūtraŭte, zi aŭs den angeln cu hēben. Di sociāle, morāliŝe und polítiŝe velt, di velt der menŝen niĥt aŭs den angeln, zondern in di reĥten angeln hinájncuhēben, dafir gibt es in jēdem fon uns mēr als ajnen arĥimēdiŝen punkt. Fīr dīser punkte meĥte iĥ áŭfcēlen.
Punkt 1: Jēder menŝ hēre aŭf zajn gevisen! Das ist mēgliĥ. Den er besíct ajnes. Dīse ūr kan man vēder aŭs ferzēhen ferlīren, noĥ mūtvilig certrampeln. Di ūr mag lajzer oder laŭter tiken - zi gēt ŝtēc riĥtig. Nur vír gehen manĥmal ferkērt.
Punkt 2: Jeder menŝ zuĥe ziĥ fōrbilder! Das ist mēgliĥ. Den es eksistīren velĥe. Und es ist únviĥtig, ob es ziĥ dabaj um ajnen grosen toten diĥter, um Mahatma Gandhi oder um onkel Fric aŭs Bráŭnŝvajg handelt, ven es nūr ajn menŝ ist, der im gegēbenen áŭgenblik ōne vímpercuken das gezāgt und getān hete, vofor vīr cēgern. Das fōrbild ist ajn kompas, der ziĥ niĥt irt und uns vēg und cīl vajst.
Punkt 3: Jeder menŝ gedenke imer zajner kindhajt! Das ist mēgliĥ. Den er hat ajn gedeĥtnis. Di kindhajt ist das ŝtile, rajne liĥt, das aŭs der ájgenen fergángenhajt trēstliĥ in di gēgenvart und cūkunft hiníberlojĥtet. Ziĥ der Kindhajt vārhaft erinern, das hajst: plécliĥ und ōne langes iberlēgen vīder visen, vas éĥt und fálŝ, vas gūt und bēze ist. Di majsten fergesen īre Kindhajt vi ajnen ŝirm und lasen zi īrgendvō in der fergángenhajt ŝtēhen. Und dóĥ kenen niĥt fircig, niĥt finfcig ŝpētere jāre des lernens und erfārens den zēliŝen fájngehalt des ersten jarcēnts áŭfvīgen. Di kindhajt ist unzer lojĥtturm.
Punkt 4: Jeder menŝ ervērbe siĥ humōr! Das ist níĥt únmēgliĥ. Den imer und īberal ist es ájnigen gelungen. Der humōr rikt den áŭgenblik an di ríĥtige ŝtele. Er lērt uns di vāre grēsenordnung, di gíltige perspektīve. Er maĥt di ērde cu ajnem klajnen ŝtern, di véltgéŝiĥte cu ajnem ātemcug und uns zelber beŝajden. Dás ist fīl. Befōr man das erb- und ērcībel, di ájtelkajt, niĥt tōtgeláĥt hat, kan man niĥt beginen, dás cu vērden, vás man ist: ajn menŝ.
Fīr punkte habe iĥ áŭfgecēlt, das ir fon īnen aŭs di velt, di aŭs den fūgen ist, ájnrenken helft: das gevisen, das fōrbild, di kindhajt, den humōr. Fīr ángelpunkte. Fīr prográmpunkte, vén man zo víl. Und dāmit hābe iĥ únferzēhens zelber ajne der ánŝpraĥen gehalten, iber di iĥ miĥ ajngangs lustig maĥte. Es lést ziĥ niĥt mēr endern, heĥstens und konzekvéntervájze aŭf di ŝpice trajben, indēm iĥ, ánderen geŝecten fōr- und féstrēdnern folgend, mit ajn pār fērzen ŝlīse, mit ajnem zélbst- und háŭs-gemaĥten nój-jārs-ŝpruĥ:
Man zól das jār niĥt mit programen
belāden vi ajn krankes fērd.
Ven man es alcu zēr beŝvērt,
briĥt es cu gūter lect cuzamen.
Je ípiger di plēne blīhen,
um zo fercvikter vird di tāt.
Man nímt ziĥ fōr, ziĥ ŝrekliĥ cu bemīhen,
und ŝlīsliĥ hat man den zalāt.
Es níct niĥt fīl, siĥ rōtcuŝēmen.
Es níct niĥts, und es ŝādet blōs,
ziĥ taŭzend dinge fōrcunēmen.
Lást das prográm, und bésert ojĥ draŭflōs!